Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 7/05

Onderzoek

Het onderzoek van ...

In de faculteit wordt veel onderzoek verricht. In de rubriek Het onderzoek van. vertelt telkens een promovendus of andere researcher over de grandeur en misère van het onderzoek doen. Deze maand vertelt Johan den Hertog over zijn promotieonderzoek naar de invloed van P.W.A. Cort van der Linden (1846-1935) op de politieke ontwikkelingen in Nederland.

Johan den Hertog  
Johan den Hertog
Homepage: www.geschiedenis.leidenuniv.nl/denhertog

Vertel iets over uzelf, hoe bent u tot dit onderzoeksproject gekomen?

"Tijdens mijn studie geschiedenis in Leiden van 1996 tot 2001 had ik al veel belangstelling voor Nederlandse politieke geschiedenis. Vervolgens heb ik, dankzij een uitwisselingsprogramma van het Instituut voor Geschiedenis, aan de Ohio State University onder meer vakken over politieke filosofie gevolgd. Ik heb het geluk gehad na thuiskomst meteen aan de slag te kunnen gaan met mijn promotieonderzoek naar Cort van der Linden. Ik koos voor dat onderwerp op basis van mijn interesse in het Nederlandse liberalisme en belangstelling voor biografisch onderzoek. Tot slot was de keuze voor Van der Linden ook een pragmatische: er is bijzonder weinig over hem bekend, wat toch verrassend mag heten voor zo'n belangrijke staatsman."

 
P.W.A. Cort van der Linden (1846-1935)

Kunt u vertellen waar het onderzoeksplan over gaat? Welke vraag staat centraal?

"Ik schrijf een politieke biografie van P.W.A. Cort van der Linden (1846-1935). Hij is vooral bekend gebleven als de Minister-president die Nederland voor het wapengekletter van de Eerste Wereldoorlog wist te behoeden. Dat was een grote prestatie, want Nederland zat ingeklemd tussen Duitsland en de geallieerde landen Frankrijk en Engeland. De oosterburen moest hij te vriend houden om de noodzakelijke kolen te krijgen, maar helaas kon hij daardoor niet voldoen aan de eis van de geallieerden, die het broodnodige graan leverden, om alle handel met Duitsland stil te leggen. Vandaar dat de geallieerden langzaam de aanvoer naar Nederland lam legden en honger veroorzaakten. Nadat de VS aan de oorlog gingen deelnemen, confisqueerden zij tot overmaat van ramp zelfs de hele Nederlandse handelsvloot om soldaten over de oceaan naar het front te kunnen sturen. Toch wist Van der Linden een geallieerde of Duitse aanval dankzij een tactisch diplomatiek spel te voorkomen. Hoe is Van der Linden daarin geslaagd? Welke bijdrage heeft hij zo geleverd aan de Nederlandse neutraliteitspolitiek? Dat is een van de grote thema's in mijn onderzoek, waarin ik laat zien welke invloed Van der Linden heeft gehad op de ontwikkeling van de Nederlandse politiek.

De biografie van Van der Linden betreft dus niet in de eerste plaats een psychologisch portret. Ik bestudeer zijn politieke gedachtegoed en zijn mogelijkheden om daar iets van te realiseren. Als liberale intellectueel en jurist heeft hij daar al sinds een jarenlang hoogleraarschap in de eerste helft van zijn carrière welbewust over nagedacht. Een partijpoliticus was hij uit overtuiging niet. Hij werd daarom nooit lid van de Tweede Kamer. Hij beperkte zich aanvankelijk tot politiek-filosofische artikelen over de snelle verandering van de samenleving en de ontwikkeling van de politieke cultuur. Pas als vijftiger zette hij zich vanaf 1897 vier jaar lang als Minister van Justitie in voor het landsbestuur en na 1913 nogmaals als premier. In die functies hoopte hij bij te dragen aan een krachtdadiger bestuur in een land zonder de uitwassen van de door hem verafschuwde moderne georganiseerde partijpolitiek.

            Die doelstelling kwam niet enkel voort uit een poging om terug te keren naar een oudere politieke cultuur zonder verzuild partijlandschap en met een kleine bestuurselite van eminente onafhankelijke mannen. Van der Linden zag scherp in dat hij dan het onmogelijke wilde realiseren. Vandaar dat hij bijvoorbeeld de grondwetsherziening van 1917 doorvoerde. Daarmee bracht hij het algemeen kiesrecht tot stand en hij zorgde als liberaal persoonlijk voor de financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs, hervormingen die zijn geestverwanten in eerdere decennia krachtig hadden bestreden. "

Wat zijn de boeiendste kanten van het project?

"Eén van de mooiste onderdelen van mijn werk is het omvangrijke archiefonderzoek. Ik vind het aantrekkelijk met de bronnen zelf te werken en zo in het verleden rond te dwalen (maar niet te verdwalen!). Vooral het onderzoek in de archieven van de Ministeries van Buitenlandse Zaken in Berlijn, Parijs en Brussel en in de National Archives in Londen was een avontuur. Het is prachtig om daar spittend in honderden meters papier te ontdekken hoe Cort van der Linden tijdens de Eerste Wereldoorlog probeerde zijn bedreigde eilandje van vrede uit de klauwen van de oorlogvoerende diplomaten en politici te houden. Helaas zit het werk in de archieven er na meer dan drie jaar onderzoek wel zo'n beetje op, maar gelukkig is er altijd nog de dankbare taak om van alle stapels papier een aantrekkelijk verhaal te maken.

Daarnaast is het fascinerend om in de loop der jaren de opvattingen en politieke doelstellingen van die ene bijzondere man steeds beter te doorgronden. Dat levert wel een zekere band op met de man die zijn strenge priemende blik nu al zo lang over mijn bureau werpt. Zelfs de biograaf loopt aan tegen zijn afstandelijke en soms zelfs onbenaderbare opstelling (al was het maar door zijn welbewuste omgang met gevoelige informatie), maar dat maakt het speurderswerk alleen maar spannender en de kennis over zijn leven dankbaarder. Ik heb vooral bewondering gekregen voor zijn scherpe inzicht in zijn eigen plek te midden van de grote veranderingen in de samenleving waarin hij leefde (hij is geboren toen er nog trekschuiten voeren en stierf toen er al vliegtuigen naar Indië vlogen, geboren toen de grondwet van 1848 nog niet bestond en gestorven toen het nationaal-socialisme aan de deur klopte). Het plaatst debatten over desoriëntatie in een snel veranderende samenleving in perspectief."

 

Politieke tekening van Louis Raemaekers over de invoering van het algemeen mannenkiesrecht door Cort van der Linden. Raemaekers schreef hierbij: 'Minister Cort van der Linden: veilig zal ik u dragen door de woeilige wateren van partijhaat'.

Welk resultaat hoopt u te behalen?

"De politieke biografie van een Minister-President moet volgens mij een goed leesbaar en boeiend boek zijn. Zo'n onderwerp verdient een toegankelijk resultaat en het vergroot de betekenis van mijn onderzoek als collega's en andere geïnteresseerden daar op een aantrekkelijke manier kennis mee maken. Inhoudelijk zou al het gedetailleerde onderzoek meer moeten opleveren dan een 'verhaal' over die ene man. Ik geloof nu al te kunnen stellen dat het onderzoeken van soms nog onbekend archiefmateriaal tevens heeft geleid tot een beter begrip van het neutraliteitsbeleid tijdens de Eerste Wereldoorlog en van de veranderingen die het Nederlandse politieke bestel tijdens Van der Lindens leven doormaakte. Het zou mooi zijn als dat ook een bescheiden bijdrage kan leveren aan het actuele debat, waarin de historische werkelijkheid over onderwerpen als bijvoorbeeld de onderwijspacificatie wel eens uit het oog wordt verloren."

Hoe bevalt het aio-bestaan op deze faculteit?

"Onderzoek doen en schrijven zijn individualistische activiteiten, wie dat niet accepteert moet geen aio worden. Gelukkig heb ik daarnaast wel de mogelijkheid met collega's over ons onderzoek van gedachten te wisselen. Bovendien heb ik eerst drie jaar bij Pallas goede ondersteuning gehad bij mijn onderzoek en nu bij het nieuwe Onderzoeksinstituut Geschiedenis. Daarnaast heb ik met veel plezier onderwijs gegeven."

Zie ook Onderzoeksinstituut Geschiedenis, homepage J. den Hertog

 

Ook in Forum, rubriek Het onderzoek van...?
Stuur een e-mail naar o.v.v. naam, onderzoeksproject en Onderzoeksinstituut.

                                    
 
   
vorige pagina top pagina