Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Onderzoek

Rubiconbeurs voor Ellen Rutten

Gastmedewerker Ellen Rutten (verbonden aan het onderzoeksinstituut Pallas) start binnenkort met haar onderzoeksproject naar Moderne Russische Literatuur aan de Universiteit van Cambridge. Zij kreeg hiervoor onlangs de prestigieuze Rubicon-beurs. Forum stelde haar vijf vragen:

   
Ellen Rutten

Vertel iets over uzelf.

"Ik ben geboren in 1975 en heb Russisch gestudeerd in Groningen. Aan de RuG ben ik ook gepromoveerd, in oktober 2005, op een project getiteld Unattainable Bride Russia. Engendering Nation, State and Intelligentsia in Twentieth-Century Russian Literature. Het project onderzocht de tendens om Rusland voor te stellen als een onbereikbare geliefde, en intelligentsia en staat als respectievelijk haar minnaar en echtgenoot.

Na mijn promotie doceerde ik Russische literatuur en filosofie aan de universiteiten van Amsterdam en Leiden. Aan Leiden blijf ik ook de komende jaren verbonden als gastmedewerker en lid van onderzoeksinstituut Pallas. Vanaf april begin ik aan de universiteit van Cambridge aan een tweejarig onderzoeksproject dat gefinancierd is door NWO met een Rubiconbeurs."

Hoe bent u tot dit onderzoekproject gekomen?

"Voor mijn promotieonderzoek onderzocht ik teksten uit de hele twintigste eeuw. Ik raakte geintrigeerd door de nieuwste teksten, vanaf ongeveer de late jaren '80. Russische critici beweerden dat deze teksten getuigden van een nieuwe levenshouding die de zogenaamd allesoverheersende ironie en relativering van het postmodernisme achter zich liet. Die vraag - of er een nieuwe periode in de literatuur en kunst aanbreekt na het postmodernisme - vond ik interessant en ik besloot me daar in een volgend onderzoek op te richten."

Waar gaat het onderzoeksplan over? Welke vraag staat centraal?

"Mijn onderzoek heet Reclaiming The Reader: New Sentimentalist Tendencies in Contemporary Russian Literature; het gaat over het zogenaamde "Russische neo-sentimentalisme".

Sinds eind jaren '80 spreken steeds meer Europese en Amerikaanse schrijvers, kunstenaars en filosofen zich uit tegen de zogenaamd allesoverheersende relativering van het postmodernisme. Dit verzet kenmerkt ook recente literaire ontwikkelingen in Rusland, waar verschillende schrijvers een "neosentimentalistisch" alternatief voor het postmodernisme bepleiten. In West-Europa en de VS krijgen de trends in kwestie volop aandacht van theoretici, maar een gedetailleerde wetenschappelijke bespreking van het Russische neosentimentalisme ontbreekt. Met dit onderzoek wil ik die situatie veranderen.

Centraal in mijn onderzoek staat de vraag naar een link tussen 1) de verschuiving van postmodernisme richting neosentimentalisme, en 2) de veranderingen van het Rusland van de late jaren '80, toen schrijvers werden geconfronteerd met de perestrojka en met een radicaal nieuwe economische realiteit. Russische schrijvers  presenteren hun verlangen naar een nieuw sentimentalisme zelf weliswaar als exclusief literair, maar ik veronderstel dat het in feite nauw samenhangt met sociaal-economische factoren (zoals het belang van een zo groot mogelijk lezerspubliek in een markteconomie). Deze samenhang bestudeer ik aan de hand van het werk van drie "neosentimentalistische" schrijvers: Vladimir Sorokin, Timur Kibirov en Dmitrii Vodennikov. Ik vergelijk hun teksten, websites en publieke uitspraken met hun sociaal-economische gedrag. Het doel van die analyse is tweevoudig. Allereerst wil ik wijzen op culturele diversiteit binnen de internationale "anti-ironische" reactie op het postmodernisme. Daarnaast wil ik vaststellen wat het verband is tussen literair gedefinieerde protesten tegen het postmodernisme enerzijds en de sociaal-economische realiteit waarin die protesten ontstaan anderzijds."

   
Vladimir Sorokin
Website: www.srkn.ru  

Wat zijn de boeiendste kanten van het project?

"Cruciaal voor dit onderzoek is het thema 'internet en literatuur'. Net zoals internet in alle aspecten van ons leven steeds prominenter wordt, zo groeit het belang van internet als medium ook in de (Russische) literatuur. Ik ben gefascineerd door websites en blogs van auteurs en door de vraag hoe je dergelijke nieuwe teksttypes kunt onderzoeken. Hoe bestudeer je bijvoorbeeld als literatuurwetenschapper een blog van een dichter die bijna elke dag een nieuwe entry achterlaat, zoals Dmitrij Vodennikov?

Daarnaast bestudeert mijn project het 'literaire heden', en de ontwikkelingen die ik volg lopen in veel opzichten parallel aan wat er nu gebeurt in de West-Europese en Amerikaanse literatuur. Ik bekijk de Russische tegenhangers van zogenaamde "new sincere" schrijvers als Jonathan Safran Foer en Dave Eggers, en mijn onderzoek is direct gerelateerd aan thema's die nu in media als NRC of De Groene Amsterdammer worden besproken. Dat ik een recent fenomeen onderzoek, betekent bovendien dat de schrijvers in kwestie nog leven, dat ik ze zelf kan interviewen, en dat hun oeuvre op geen enkele manier 'af' is. Het zou natuurlijk goed kunnen dat een van hen tijdens mijn onderzoek ineens een radicaal andere weg inslaat. Ik vind het spannend dat ik dat op de voet kan en moet volgen."

Welk resultaat hoopt u te behalen?

"Ik wil drie artikelen publiceren in internationale wetenschappelijk tijdschriften en die, met een kleine inleiding, uitgeven in boekvorm. Zo hoop ik het Russische neo-sentimentalisme op de 'internationale literaire kaart' te zetten, want tot nu toe wordt de stroming alleen af en toe kort aangestipt door onderzoekers van het Russische postmodernisme. Ook wil ik aandacht vragen voor de link tussen recente literaire ontwikkelingen in Rusland en de sociaal-economische veranderingen waar auteurs in en na de perestrojka mee te maken kregen. De wisselwerking tussen die twee is belangrijk voor onderzoek naar de Russische literatuur van nu, maar ze is relatief onderbelicht in wetenschappelijk onderzoek."

Ook in Forum, rubriek Het onderzoek van...?
Stuur een e-mail naar o.v.v. naam, onderzoeksproject en Onderzoeksinstituut.

                                    
 
   
vorige pagina top pagina