Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 4/06 > Onderzoek

Onderzoek

De betekenis van pijn in vroegmodern Engeland

Eind december 2005 werden door NWO de veni-subsidies toegekend aan jonge, pas gepromoveerde wetenschappers. Forum stelde vier vragen aan Jan Frans van Dijkhuizen. Hij ontving een Veni-subsidie voor zijn onderzoek naar de betekenis van pijn in Engelse Renaissancepoëzie.

Vertel iets over uzelf, hoe bent u tot dit onderzoekproject gekomen?

 
Jan Frans Dijkhuizen
(foto: GrafiMedia)

In 2003 ben ik gepromoveerd op het proefschrift Devil Theatre: Demonic Possession and Exorcism in English Drama, 1559-1642. Hierin onderzoek hoe het Engelse Renaissancetoneel omging met de in deze periode woedende controverse over de (on)mogelijkheid van uitdrijvingsrituelen. Deze discussie raakte aan tal van onderwerpen die van wezenlijk belang waren voor de protestantse Reformatie en de katholieke Contrareformatie. Een van deze onderwerpen is de rol van het menselijk lichaam binnen het religieuze leven. Zodoende raakte ik geïnteresseerd in de 'lichaamscultuur' (zeg maar de verschillende noties van het menselijk lichaam) van het vroegmoderne Engeland in het algemeen. Met dit thema ben ik na mijn promotie verder aan de slag gegaan.

Uiteindelijk kwam ik uit bij het thema van lichamelijke pijn in de zestiende en zeventiende eeuw (d.w.z. de 'vroegmoderne'periode). Enerzijds is pijn misschien wel de meest universele menselijke ervaring, anderzijds is de ervaring van pijn ook sterk cultureel bepaald. Het is dan ook interessant om de specifieke houdingen ten aanzien van lichamelijk lijden in een bepaalde periode en op een bepaalde plek te onderzoeken. Dit geldt des te sterker voor de vroegmoderne periode, omdat ideeën over pijn radicaal aan het veranderen waren. Toch is hier maar weinig onderzoek naar gedaan, en met mijn VENI-project wil ik hier verandering in brengen.

Waar gaat het onderzoeksplan over, welke vraag staat centraal?



Protestantse martelaren op de brandstapel. Illustratie uit Miles Coverdale, Certain most Godly, Fruitful, and Comfortable Letters of Such True Saintes and Holy Martyrs of God, as in the Late Bloodye Persecution here within this Realme, Gaue their Lyues for the Defence of Christes Holy Gospel Written in the Tyme of their Affliction and Cruell Imprysonment (Londen, 1564).

In mijn onderzoek staan de veranderingen in het denken over pijn in het vroegmoderne Engeland centraal. Eén belangrijke verandering is theologisch van aard: tijdens de Reformatie verwierpen met name Calvinistische theologen het idee dat een mens Christus kan imiteren, specifiek door pijn te lijden, en daarmee krediet op te bouwen voor het hiernamaals. Juist dit idee speelde een wezenlijke rol in de laat-Middeleeuwse religieuze cultuur. Deze verschuiving heeft uiteindelijk geleid tot moderne visies op pijn, waarin pijn niet als nuttig of betekenisvol wordt gezien, maar als iets dat je zoveel mogelijk moet zien te vermijden. Ook ontstond in de vroegmoderne periode geleidelijk een scheiding tussen religieuze en medische visies op pijn. In mijn onderzoek hoop ik deze veranderingen in kaart te brengen, te laten zien hoe tegenstrijdig en rommelig ze verliepen, en te onderzoeken hoe theologen en geneeskundigen deelnamen aan het transformatieproces, erop reageerden, en een weg probeerden te vinden in de verschillende, botsende visies op pijn. In mijn onderzoek besteed ik bijzondere aandacht aan literaire teksten, met name aan poëzie. Juist in gedichten in deze periode worden de hierboven geschetste culturele ontwikkelingen vanuit allerlei perspectieven onderzocht, en ze vormen een buitengewoon nuttige bron voor mijn onderzoek.

Wat zijn de boeiendste kanten van het project?

Het boeiende aan het onderzoek is dat ik een belangrijke fase in de geschiedenis van pijnbeleving in detail zal bestuderen, en dat ik dit doe vanuit een interdisciplinair perspectief: ik onderzoek theologische, medische en literaire teksten over pijn in hun onderlinge samenhang. Ook kan het onderzoek een nieuw licht werpen op aspecten van Reformatie als breekpunt in de Europese geschiedenis, en op processen van culturele verandering in het algemeen.

Welk resultaat hoopt u te behalen?

Uiteindelijk hoop ik een mooi boek te produceren over de verschillende, en verschuivende, betekenissen van pijn in de vroegmoderne Engelse cultuur.

     
 
Een overzicht van verschillende soorten lichamelijke pijn uit Everard Maynwaringe's Pains Afflicting Humane Bodies their Various Difference, Causes, Parts Affected, Signals of Danger or Safety (Londen, 1682)

                                    
 
   
vorige pagina top pagina