Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 4/06 > Van de decaan

Van de decaan

Het meten van de wereld

 

 

De redactie van Forum vroeg ons allen om te vertellen wat we meenemen op vakantie om te lezen. Een heel goed idee. Zelf heb ik als vaste gewoonte om in de vakantie minstens een boek uit mijn boekenkast te halen dat ik al eens gelezen heb. Het herlezen van boeken is fascinerend omdat je steeds weer ontdekt dat je herinnering aan een boek heel anders is dan wat je bij herlezing ervaart. Het leert ons iets over de betrekkelijkheid van ons geheugen, en ik denk ook over hoe je zelf verandert in de loop van de tijd, en daarom een boek als nieuw kunt ervaren. Tegelijk helpt het ons een beetje af van het hijgerige idee dat alleen de nieuwste boeken het waard zijn om gelezen te worden: het is de moeite waard een persoonlijke canon te ontwikkelen van boeken die je dierbaar zijn en daarom het waard zijn opnieuw gelezen te worden.

            Maar goed, toch een tip omdat we ook een gezonde nieuwsgierigheid hebben naar het nieuwe, het nog niet bekende: lees eens de roman van Daniel Kehlman met de titel Het meten van de wereld. Het boek is een roman over twee Duitse wetenschappers, Alexander von Humboldt en Carl Friedrich Gauss. Het zijn geleerden die elkaars tegenpolen vormen. Humboldt (de broer van Wilhelm von Humboldt, de beroemde taalkundige en stichter van de universiteit van Berlijn), is de ontdekkingsreiziger die van 1799-1805 een vermaarde tocht maakte naar Latijns Amerika, waarbij hij veel vondsten deed, met name archeologische en biologische. Zijn tegenpool is Gauss, wiskundige, natuurkundige en astronoom, die zijn hele leven op één plaats bleef wonen, in Göttingen, waar hij student was, hoogleraar werd en ook directeur van de sterrenwacht. Het lijkt wel wat op een typisch Leidse carrière. Het zijn deze twee figuren die centraal staan in de geestige en origineel geschreven roman van Kehlman. Hun levens kruisen elkaar maar heel beperkt, en beide proberen de wereld te meten, ieder op hun eigen, volledig andere manier. De twee wetenschappers komen overeen in hun grote passie voor en toewijding aan de wetenschap, al neemt Humboldt daarbij wel veel grotere persoonlijke risico's. Ze zijn prototypen van twee soorten wetenschapper, de geleerde die eropuit trekt en gegevens verzamelt, tegenover de wetenschapper die in studeerkamer en laboratorium de wereld verkent. Beide soorten wetenschappers vind je zeker ook in mijn eigen discipline, de taalwetenschap, Vult U zelf maar in wie van onze Leidse taalwetenschappers een H(umboldt)-type is, en wie een G(auss)-type.

            Een opmerkelijke eigenschap van Gauss was dat hij zeer terughoudend was in het publiceren van zijn bevindingen. Zijn rechtvaardiging daarvoor was zijn devies pauca sed matura 'weinig maar rijp'. Een interessante publicatiestrategie. Misschien had ik dit niet moeten vertellen, omdat nu iedereen die weinig publiceert in de faculteit zich zal beroepen op dit G-principe. Maar eerlijk gezegd vind ik dit principe niet zo slecht: kwaliteit gaat inderdaad boven kwantiteit. Ik maak me gemiddeld niet zoveel zorgen over de kwantiteit van onze onderzoeksoutput, maar heb wel een ander punt van aandacht waarover ik laatst nog met een collega in de faculteit een gesprek had: de keuze van een publicatiestrategie. Die collega observeerde dat hij een belangrijke publicatie had geschreven, maar er weinig van merkte dat die ook gelezen werd, mogelijk omdat hij de verkeerde plaats voor publicatie gekozen had. Van belang is immers vooral dat we gelezen worden, dat we, inderdaad, 'impact' hebben met onze publicaties, en dat er naar ons werk verwezen wordt. Dat is een vorm van wetenschappelijke vruchtbaarheid waar terecht naar gekeken wordt. Ons ambitieniveau kan nog best wat omhoog als het gaat om het type tijdschriften waarin we publiceren of het soort uitgever bij wie onze boeken verschijnen. En inderdaad, ook dit deel van de wereld kun je meten, op allerlei manieren zoals met behulp van het Web of Science en Scholar.google.nl. Het is daarom van groot belang dat de Leidse proefschriften nu electronisch raadpleegbaar zijn, en via zoekmachines worden gevonden. Over niet al te lange tijd zullen de op onze persoonlijke homepages vermelde publicaties gemakkelijk gevonden en gedownload kunnen worden.

            Maar genoeg adviezen gegeven over een nuttige besteding van de zomervakantie. Ik wens ons allen toe dat het een periode mag zijn van creatie en recreatie.

Zie ook: Vakantieboeken

Lezersreacties

Naam:  Faustina Doufikar-Aerts
Reactie:  Een aardige aanvulling en vakantietip (?) voor de lezers van Kehlmans roman lijkt me het volgende. In het Ethnologisch museum van Berlijn is op dit moment een tentoonstelling, waar de wellicht daar nog rondzwevende geesten van de gebroeders von Humboldt met tevredenheid op zullen neerzien. Hij is getiteld: "Vermessen - Kartographie der Tropen."

Het betreft allerlei voorstellingen van de wereld, op wereldkaarten, zeeroutekaarten, globen en meetapparatuur, die in de voorbije eeuwen zijn vervaardigd voor/over tropische gebieden, zowel door ontdekkingsreizigers (waaronder von Humboldt) als door inheemse volken. Een hoogtepunt is beslist de 18e eeuwse Indiase wereldkaart, geschilderd op een weefsel van wol (2,60 x 2,60 meter!), waarop de legendarische reizen van Alexander de Grote staan uitgebeeld.

De tentoonstelling duurt nog tot 27 augustus 2006. Plaats: Museum Dahlem - Kunst und Kulturen der Welt Lansstrasse 8, 14195 Berlijn www.smb.museum

----------------------------

Naam: Thony Visser
Reactie: Daniel Kehlmanns vorig jaar verschenen roman "Die Vermessung der Welt" is inderdaad een hele goede tip als vakantielectuur. Als aanvullende reden dit boek te lezen wil ik nog geven: de geweldige ironie waarvan het doordrenkt is. Mijn favoriete scene is die waarin Gaus - die in tegenstelling tot Humboldt helemaal niet van reizen houdt - de beroemde Kant in Königsberg bezoekt, omdat hij inschat dat Kant de enige is die het belang van zijn werk over de gekromde ruimte kan begrijpen. Maar de oude, volledig dement geworden Kant begrijpt geen woord meer van wat Gaus zegt. Een prachtige, tragische scene.

In de Nederlandse vertaling van de titel gaat overigens de dubbelzinnigheid ervan verloren. In het Duits heet het boek "Die Vermessung der Welt" - en Vermessung betekent niet alleen meten maar ook verkeerd meten. Bovendien betekent het bijv. naamwoord vermessen: aanmatigend. Bij alle passie voor hun wetenschap, die er op gericht is door meten en rekenen de wereld te doorgronden, zijn beide wetenschappers niet in staat het leven te begrijpen. Gaus verklaart tegenover Humboldt: "Die Welt [kann] notdürftig berechnet werden, aber das heiß[t] noch lange nicht, daß man irgend etwas versteh[t]." Prachtig Duits ook, dit boek!

                                    
 
   
vorige pagina top pagina