Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 7/05 > Interview

Interview

"Ik voel me in Europa vrijer om te zeggen wat ik denk."

Adam Fairclough           

Interview met Adam Fairclough

Adam Fairclough is de nieuwe Leidse hoogleraar Amerikaanse Geschiedenis. Hij zal hier als nog altijd in Engeland wonende Engelsman college gaan geven over de rassenkwesties in de Verenigde Staten. "Ik krijg er een kick van als ik mensen via mijn colleges of publicaties kan inspireren." Een interview met de man die zelf weer geïnspireerd is door o.a. Martin Luther King Jr. "Hij vertegenwoordigt het beste van waar Amerika voor staat."

door Bart de Haas

Wat is het nut van Amerikaanse Geschiedenis voor de Nederlandse maatschappij?

"Amerika is de enig overgebleven supermacht van de wereld. Wat het vak vooral kan laten zien, helemaal in een grotendeels geseculariseerde maatschappij als die van Nederland, is de invloed van religie op de Amerikanen. Deze is onvoorstelbaar. Zij zien hun geloof vaak als een soort actiegeloof. Studenten zeggen ook dat ze naar de kerk gaan en zelfs wetenschappers worden er door beïnvloed. Vergeet niet dat de verschillende godsdienstgroepen, die voortdurend met elkaar in competitie zijn, een enorme stem hebben in de verkiezingen. George Bush Jr. was nooit gekozen zonder dat hij de Born-again Baptists in de zuidelijke staten achter zich had weten te krijgen. En zelfs Clinton ging naar de kerk en verwerkte bijbelse taal in zijn speeches om het zuiden voor zich te winnen."

Maar wat heeft het eigenlijk voor zin om in Leiden een leerstoel Amerikaanse Geschiedenis te hebben als er in de Verenigde Staten duizenden studenten zijn die hetzelfde studeren en veel dichter bij de bron zitten?

"Hoe gek het ook klinkt, het is gemakkelijker om het hier te doen. Er is zowel geografisch als op intellectueel gebied een zekere afstand, waardoor wij objectiever kunnen zijn. In Amerika zien veel historici zichzelf als activisten en is er een grotere verbondenheid tussen geloof, geschiedschrijving en politiek. Er zijn weliswaar minder archieven hier, maar ik voel me in Europa vrijer om te zeggen wat ik denk. Ik vind ook dat historici moeten oppassen met het combineren van politiek en intellectueel werk."

Ziet u zichzelf ook als een soort activist?

"Niet helemaal, nee, zo voel ik mij tenminste niet. Wat ik wel wil bereiken is dat men mijn publicaties leest en er het liefst over discussieert en correspondeert. Zo krijg ik wel eens brieven van mensen die me schrijven dat ze blij zijn nu eens te lezen wat bijvoorbeeld hun grootvader in zijn leven precies deed. Ik krijg er een kick van als ik mensen op die manier weet te inspireren."

Door wie bent u zelf geïnspireerd?

"Hier zou ik graag drie mensen willen noemen. Allereerst Tony Badger, die ik als een soort mentor zie. Hij heeft me geholpen en aangemoedigd om vooral verder te gaan met mijn carrière. Op intellectueel gebied ben ik echter meer beïnvloed door de Amerikaan C. Vann Woodward (1908-1999). Hij was de meest prominente historicus van het Amerikaanse zuiden. Door te schrijven over het ontstaan van de rassenkwestie en de sociale klassen wist hij een totaal nieuwe interpretatie aan deze onderwerpen te geven. Degene die het meest inspirerend voor mij geweest is, is Martin Luther King Jr. Ik zie hem echt als een held."

Wat vindt u zo inspirerend aan hem, naast misschien zijn wereldberoemde speeches?

"Allereerst zijn leiderschap. Ik heb eens geschreven over de organisatie waarin hij zat. Door zijn getalenteerde manier van leidinggeven wist hij deze haast te domineren. Wat erg knap van hem is, is dat hij erin slaagde om religie tot een gereedschap te maken voor politiek activisme. Hiermee past hij in de traditie van de social gospel. Hij zag in dat het christendom een opbouwende kracht kon zijn voor sociale en politieke verandering. Religie moest volgens hem deel gaan uitmaken van de maatschappij, waardoor de samenleving georganiseerder wordt, met meer liefde en gerechtigheid. En daarnaast natuurlijk zijn hele persoonlijkheid, zijn idealisme, zijn rotsvaste geloof in vrijheid en democratie, in geweldloosheid. Zo vertegenwoordigt hij het beste van waar Amerika voor staat."

Is dit daarom ook uw onderzoeksgebied geworden?

"In zekere zin wel. Zelf ben ik vooral geïnteresseerd in de civil rights movement en de Afro-Amerikaanse geschiedenis na de civil war. In Europa is de rassenkwestie waarover ik regelmatig heb gepubliceerd sowieso een populair onderwerp, misschien wel omdat het een dramatisch conflict is dat tamelijk eenvoudig is te begrijpen. Het gaat om idealen en vaak heeft de black American bij voorbaat al onze sympathie. En tegelijk levert de kwestie kritiek op het Amerikaanse systeem. Amerikanen wijzen wel beschuldigend naar andere landen als het daar niet goed gaat, maar hebben ook zelf een intern probleem, dat ze te vaak over het hoofd zien."

Gaat u hier ook college over geven? Wat zijn eigenlijk uw plannen in Leiden?

"Hier geef ik dit jaar inderdaad ook diverse colleges over, vooral aan ouderejaarsstudenten. Mijn eerste plan is echter om Nederlands te leren, zodat ik mijzelf er goed in kan uitdrukken en ik zonder probleem in staat ben vergaderingen te volgen. Hiervoor krijg ik wekelijks privé-les en kijk ik veel naar Nederlandse films, die overigens heel anders zijn dan die van Hollywood. Ook probeer ik contact te maken met de andere Amerikanisten in Nederland en met het Roosevelt Study Centre in Middelburg."

Toch woont u  nog altijd in Engeland? Hoe dat zo?

"Ja, doordeweeks heb ik hier een appartement, maar in de weekenden vlieg ik terug naar Engeland. Het is nogal een gevlieg tussen Schiphol en Stanstead voor mij. Dat krijg je als je trouwt met een vrouw die ook in het vakgebied zit. Zij doceert aan de universiteit van Essex. Gek genoeg is mijn reistijd niet eens veel langer dan die naar mijn vorige baan bij de universiteit van East Anglia, in Norwich."

Heeft u nog plannen voor nieuwe colleges of publicaties?

"Ik wil het liefste populaire en succesvolle colleges geven, waarmee ik PHD-studenten kan aantrekken en kan motiveren met hun vak door te gaan. Mogelijk ga ik mijn onderzoeksgebied dit jaar verbreden naar de religie, waar ik mij de laatste tijd erg voor interesseer, bijvoorbeeld in combinatie met de rassenkwestie. Hoe ouder ik word, hoe meer ik religie als een sociaal fenomeen èn als een historische kracht weet te waarderen. Hoewel ik er niet mee opgegroeid ben, bezoek ik nu ook zelf af en toe de kerk, al heeft dit geen invloed op mijn werk als historicus. Daarnaast ben ik nog van plan om een college te gaan geven over het Amerikaanse supreme court. Het Amerikaanse rechtssysteem is nauwelijks vergelijkbaar met dat van Nederland, en niet alleen omdat er gewerkt wordt met jury's."

Wat is er dan zo anders?

"In theorie is het supreme court het meest onafhankelijke hof, omdat de rechters voor het leven gekozen zijn. Zo zijn zij het minst beïnvloedbaar door de democratie, maar hierin schuilt tegelijk het gevaar. Om zich niet te veel te isoleren moeten ze achteraf corrigerend werken en zich aanpassen aan de publieke opinie. Hun macht is immers afhankelijk van het respect dat ze krijgen. Denk aan de strijd tussen Bush en Gore. Hun beslissing dat Bush de verkiezingen had gewonnen werd her en der misschien wel bekritiseerd, maar zonder meer verder overal geaccepteerd. Nergens gingen mensen de straat op. Dat getuigt toch van het respect dat men voor die instantie heeft."

Denkt u overigens dat die beslissing de juiste was?

"Het had ook anders kunnen zijn, het maakt niet zoveel uit of dit de goede was, al ben ik net als de meeste Europeanen geen aanhanger van Bush. Het gaat erom dat er een gelijkspel was en dat hierdoor een regeringscrisis dreigde, die beëindigd werd door de beslissing van het supreme court. Zij losten het probleem op, tijdelijk tenminste. Achter de schermen is er namelijk nog een veel groter probleem, dat van de verkiezingen. Deze worden door lokale steden en staten georganiseerd. De regering houdt er totaal geen toezicht op. De mensen die ze nu regelen zijn inefficiënt, incompetent en soms ook oneerlijk. In 1960 werden er in Chicago zelfs stembiljetten gestolen om de verkiezing van Kennedy voor de democraten mogelijk te maken!"

Er is een bekend lied van Sting over een Engelsman in New York, hoe voelt een Engelsman in Leiden zich?

"Naast de fysieke schoonheid van deze prachtige oude stad, ervaar ik de universitaire sfeer als zeer prettig. Er is een goede combinatie tussen formeel en informeel, de vele plechtigheden en tegelijk het relaxte ervan, en er is een betere balans tussen werk en vrije tijd dan in Engeland. Hier werkt men heel hard, maar wel efficiënt, waardoor men meer vrije tijd overheeft om bijvoorbeeld naar zijn familie te gaan. Ik moet zeggen dat ik er snel aan wist te wennen en dat ik hier met groot plezier werk. Het is verrukkelijk hier."

En wat vindt u, tot slot, van de Nederlandse maatschappij?

"Het is een boeiende tijd om als buitenstaander te bestuderen. Je ziet dat de politieke ontwikkelingen, zoals de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh, het referendum over de Europese grondwet en het immigratiedebat, ertoe leiden dat de Nederlanders gaan nadenken over de samenleving, over hun identiteit - over wie ze nu zijn en hoe ze hun maatschappij willen inrichten. Ik ben blij dat ik dat alles van dichtbij mag meemaken."

Links

Inhoudsopgave Forum 7 (14 december 2005)

                                    
 
   
vorige pagina top pagina