Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 7/05 > Boeken

Boeken

Jos las Leids

Een selectie van Leidse publicaties besproken door Jos Damen (UB)

Leiderdorps klooster Engelendael

Op de plaats waar nu verpleeghuis Leythenrode staat, bevond zich tot 1674 in Leiderdorp een groot klooster: Engelendael. Veel in Leiderdorp herinnert nog aan dat klooster: de namen van de verkeersader Engelendael, van de Munnikenpolder, van de 'Campen' en zelfs van de Vronkenlaan -genoemd naar de eerste prior van het klooster.

Engelendael was een groot klooster: volgens de bij de sloop getelde dakpannen ongeveer 25 huidige modale rijtjeshuizen groot, met in 1432 een grondgebied van meer dan 240 voetbalvelden. Verder bezat het klooster landerijen van Noordwijkerhout tot in Koudekerk en rond Delft. Dat was indirect allemaal de schuld van Geert Groote, de in 1384 aan de pest overleden voorganger van de Moderne Devotie.  Na Groote's dood werden diverse kloosters gesticht, beginnend in Windesheim bij Zwolle. Rond het jaar 1400 verrees in navolging van Windesheim in Leiderdorp het klooster Engelendael. Het klooster was financieel welvarend, maar de "kloosterlingen van Engelendael hebben zeker naam gemaakt met hun weinig devote levensstijl", aldus een zojuist verschenen boekje over het klooster.

 
Klooster Engelendael

In de 15e eeuw maakten de monniken van Engelendael hanschriften voor de Pieterskerk in Leiden. Minstens drie van de Leiderdorpse handschriften zijn nog bewaard. Ze liggen in Ithaca (New York), in Lund (Zweden) en in Wolfenbüttel. Helaas staan er geen voorbeelden van deze handschriften in het boekje Klooster Engelendael afgedrukt. Het klooster wordt verder wel mooi belicht. Ook over het maken van perkament, over pottenbakken, kruidentuinen en over de vernietiging van het klooster na Leidens ontzet, is in het boekje veel te vinden. Eind 16e eeuw kreeg de stad Leiden zeggenschap over het grondgebied van het voormalige klooster. Met een deel van de opbrengsten van de verkoop van de 264 ha. werd de nieuwe predikantenopleiding van de Leidse universiteit bekostigd!

Klooster Engelendael: Leiderdorp 1396-1577. Samenstelling: Arjaan Wit (et al.) [Leiderdorp, 2005]. Geen ISBN. EUR 7.50

www.oudheidkamerleiderdorp.nl

 

Leiden in gedichten

Leiden is volgens sommigen een poëtische stad. Buck Goudriaan verzamelde in het boekje Leiden in gedichten vanaf 1574 tot heden ongeveer 75 gedichten waarin Leiden een rol speelt: poëzie over het ontzet van Leiden, studentenliedjes, over het kruitschap dat aan het Rapenburg ontploft en ruimte maakt voor het Van der Werff-park en over veel meer Leidse zaken. De dichters zijn zo mogelijk nog meer divers: Constantijn Huijgens staat bien étonné in één rubriek met Rik Hasselbach, F.L. Bastet kijkt verwonderd naar Adriaan Valerius. Natuurlijk worden de Leidse bekenden Beets, Bilderdijk, Büch, Paaltjens, Pfeijffer, De Schoolmeester en Korteweg niet vergeten. De bundel wordt volledig gemaakt met liedjes en gedichten van minder bekende (student)auteurs uit het Leidsch Universiteitsblad, uit Leids volksleven en uit Antidotum. De afwisseling is -ook in kwaliteit- nogal heftig, maar alleen al om de tien goede Leidse gedichten is deze bloemlezing het lezen meer dan waard.

 
Leiden in gedichten

Leiden in gedichten vanaf 1574 tot heden: bloemlezing / samenstelling: Buck Goudriaan. Uitgeverij De Nieuwe Vaart, Leiden, 2005. ISBN 9090271748 EUR 13

 

Mont Ventoux beklommen door Petrarca

Slechts weinig mensen hebben nog een exemplaar van jaargang 1906 van de Mededelingen der Nederlandsche Alpen-Vereeniging, met daarin het artikel Een bergbestijging in de 14e eeuw. Misschien net iets meer mensen kochten in 1989 Petrarca's Brief aan Giovanni Coronna, een uitgave van de Regulierenpers. Gelukkig is er nu hetzelfde werk met een derde titel: De beklimming van de Mont Ventoux door Francesco Petrarca in de vertaling van J.H. Leopold, met een inleiding van W.P. Gerritsen uitgegeven door de Leidse marge-uitgeverij Kopwit. De oplage is slechts 125, dus koop er één voor uzelf en één als nieuwjaarspresent. De befaamde dichter Leopold maakte 650 jaar na dato een vertaling van Petrarca's brief uit 1336, en na nog eens een eeuw ligt er nu een tweede heruitgave. Gerritsen stelt in zijn toelichting dat Petrarca's brief de overgang markeert tussen de middeleeuwse en de moderne wijze van natuurbeleving. Lees en oordeel. En volg Petrarca: noeste vlijt overwint het al!

 
De beklimming van de Mont Ventoux
Francesco Petrarca: De beklimming van de Mont Ventoux (26 april 1336) in de vertaling van J.H. Leopold (1906), uitgegeven met toelichting en aantekeningen door W.P. Gerritsen. Leiden, Kopwit, 2005. Geen ISBN. Bestellen via www.kopwit.org  

 

Klunder, voor al uw vragen

Antwoord op alle vragen, wie wil dat niet? Ook in de Middeleeuwen was men dol op antwoorden. Rond het jaar 1100 verscheen een Latijns Elucidarium met 431 vragen over onder meer geloof, schepping en zondeval. "Hoe zijn hemel en aarde geschapen?" "Hoe is het in de hemel en in de hel?" In de Nederlanden verschijnen ruim 200 jaar later diverse versies in de volkstaal. Nolanda Klunder verdedigde op 30 november 2005 haar Leidse proefschrift Luciadarius. Ze laat vier verschillende versies van Lucidarius zien, een vers-Lucidarius, een proza-Lucidarius (met speciale aandacht voor de antichrist), een Artes-Lucidarius (met veel vragen over volkenkunde en geografie) en een latere, 16e-eeuwse gedrukte editie. De vragen in de versies verschillen, de aantallen vragen variëren, de antwoorden worden anders geformuleerd en de aanpak is anders. Het gaat later niet meer over de zondeval, maar over de manier waarop hersens in elkaar zitten. Van dát wetenschappelijk discours maakt Klunder leesbare, uitputtende, nieuwe, wetenschappelijke verhandelingen.

 
Lucidarius

Nolanda Klunder: Lucidarius: de Middelnederlandse Lucidarius-teksten en hun relatie tot de Europese traditie. Uitgeverij Prometheus, Amsterdam, 2005. ISBN 9044607391. EUR 35

www.let.leidenuniv.nl/nlcm/nwbr1803.html

 

Duitse bruiloft

Pieter Waterdrinker publiceerde eerder de romans Liebmans ring en Een Hollandse romance. Zijn nieuwe boek Duitse bruiloft is volgens de verantwoording "een werk van fictie. Iedere zenuwbaan met de werkelijkheid berust op louter toeval." Dat moet dus bijna wel een sleutelroman zijn. De bruiloft uit de titel vindt plaats in 'een Hollandse badplaats in mei van het jaar 195*'.

Nederland wordt in het boek door een oostbuurvrouw betiteld als "een mortuarium voor de vrouw". In de roman staat de bruiloft onder een ongunstig gesternte: onwillige schoonouders van hotelierszoon Ludo Bagman die wil trouwen met de Duitse Liza Bender, een geslachtsziekte en ander vervelends. Diverse liefdesaffaires spelen door het verhaal heen, de lokatie verschilt bijna per hoofdstuk -en Waterdrinker laat de lezer ook kort de stad Leiden zien eind jaren vijftig.

Java's Northeast Coast

"De hotelierszoon verscheen onveranderlijk in zijn zeepgroene colbertje op de universiteit en sloeg nooit een college over. Hij hield zich verre van het studentenleven, dat hem oersaai en slaapverwekkend voorkwam. De textiel van meneer Monjoux voldeed niet geheel aan de kwaliteitskenmerken die in Leiden gangbaar waren. Zijn overjas, die zijn vader nog in de oorlog tijdens zijn werk voor de bezetter had gedragen, leek wel op die van een overgelopen Rus in het bioscoopjournaal. In het begin waagde een enkel corpslid het nog weleens om over zijn verschijning een opmerking te maken, maar Felix keek dan met een Siberische blik zwijgend op, waarna de klootzak onmiddellijk stilviel. Hij was niet alleen intellectueel, maar ook seksueel superieur aan het gros van zijn mannelijke medestudenten. En ze roken het, volgens de onverbiddelijke wet van de hondenkennel." (pag. 90-91)

Pieter Waterdrinker: Duitse bruiloft. Amsterdam, Arbeiderspers, 2005.
ISBN 9029563001. EUR 19,90

 

Van harte - professor Feenstra

Prof. mr. R. Feenstra werd in 2005 een kleine 85 jaar jong. Negen leerlingen van de rechtshistoricus maakten daarom een huldebundel. De bijdragen in de bescheiden bundel zijn zoals alles in deze rubriek zeer divers: het koffiefilterbuiltje van Senseo staat in dit boekje gebroederlijk naast de Societas Leonina. Eén van de bijdragen is van de voormalige Leidse onderkoning mr. Cees Waal. Waal schrijft over de Leidse jaren van de hoogleraar Hugo Donellus, eind 16e eeuw, aan de hand van een manuscript in de Leidse universiteitsbibliotheek. Mr Hoyng last in een mooie bijdrage het Romeins recht en het Senseo-koffiebuideltje aan elkaar, met en passant maar liefst drie terechtwijzingen voor de Hoge Raad en de "deskundige Advocaat-Generaal". Ook F. van Schaik (over het curriculum van de studie rechten in Leiden), W.J. Oostwouder (over 7.13 BW) en R.M. Hermans (over het Genootschap Door Tijd en Vlijt) schrijven lezenswaardig.

 
Van harte - professor

Van harte - professor: opstellen over de rechtsgeschiedenis in de rechtspraktijk, aangeboden aan prof. mr. R. Feenstra, ter gelegenheid van zijn 85ste verjaardag door leerlingen en dispuutgenoten / red. J.F.M.J. Mathijsen en F. van Schaik. Leiden, 2005.
ISBN 907383855X EUR 10. Bestellen: mvanschaikcs@balienet.nl

 

Overdaad aan Leidse Rembrandts

Rembrandt is in 2006 400 jaar geleden geboren. Dat zullen we weten. In de boekwinkel zag ik al een stuk of vier boeken over Rembrandt en Leiden. Ik noem hier de twee meest aparte. Yvonne Né schreef veertig gedichten over Rembrandt in een bijna 17e eeuwse stijltje, en tekende daar Rembrandt modern bij. Enkele gedichten van Né werden door Daan Manneke op muziek gezet. De CD zit bij het boek. Hoogleraar Leidse geschiedenis Rudi van Maanen schreef een inleiding bij het boek: Rembrandt, maar vooral de lakenindustrie, het stadsbestuur en de geloofstwisten. Een heerlijk allegaartje, dit Rembrandts Leiden, voor slechts EUR 35. ISBN 9090200266

Simpeler, maar doeltreffend in de beschrijving van de jonge Rembrandt in zijn tijd: Ingrid Brons en Annemarie Postma: Rembrandt in Leiden, portret van een schildersjongen en zijn stad. Leiden, 2006. EUR 13

Afbeeldingen uit Rembrandt in zijn tijd zijn te bestellen via www.kooyker.nl  

 
Afbeeldingen van Rembrandt

Nog steeds verkrijgbaar is Wolkers' "kinderboek" over Rembrandt (De spiegel van Rembrandt) waarin hij aan de hand van Rembrandts zelfportretten het schilderen zelf laat zien. ISBN 9040093784 EUR 14.

                                    
 
   
vorige pagina top pagina