Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 6/05 > Boeken

Boeken

Jos las Leids

Een selectie van Leidse publicaties besproken door Jos Damen (UB)

Icke over Huygens

Christiaan Huygens is de held van Vincent Icke. Huygens is zelfs groter dan Newton, Einstein en Galilei, zoals Icke beweerde in de eerste Dijksterhuis-lezing anno 2004. Iedereen kan dat nalezen in de weerslag daarvan, Icke's knappe boekje Christiaan Huygens in de onvoltooid verleden toekomende tijd. Is het belangrijk wie groter is? Natuurlijk niet. Icke gebruikt die bewering ook slechts als één van de kapstokjes in zijn betoog. Christiaan Huygens ontdekte in het jaar 1669 de ring rond Saturnus. Uit ongeveer dezelfde periode dateert zijn belangrijkste theorie: "de eerste echte relativiteitstheorie ter wereld". Icke laat niet alleen zien hoe slim Huygens was, maar vooral hoe ver hij zijn tijd vooruit was en hoe hij aan de wieg stond van één van de fundamentele pijlers van de natuurkunde: het idee van relativiteit.

 
Tekening van Saturnus en Titan door Christiaan Huygens (1669) (Collectie Universiteitsbibliotheek Leiden)

Icke legt Huygens' theorieën helder uit, waarbij hij citaten uit Huygens werk legt naast tekeningen van Huygens, o.a. van een trekschuit in de Haarlemmertrekvaart. Het meest verrassend vond ik een compositie waarbij Icke een door Huygens op 4 febr. 1694 gemaakte tekening van de Orion-nevel legt op een aantal opnamen door de Hubble Space Telescope in 1999. Het resultaat is een van de hoogtepunten uit dit te koesteren boekje.

Vincent Icke: Christiaan Huygens in de onvoltooid verleden toekomende tijd. Eerste Dijksterhuis lezing. Historische Uitgeverij, [s.l.] 2005. ISBN 9065544607   EUR 15

 

Lucassen geeft visitekaartje af

Sinds een week heeft Leiden weer een hoogleraar sociale geschiedenis. Mooier nog: Leiden heeft er twee (voor de prijs van één). Per oktober 2005 zitten Wim Willems en Leo Lucassen samen op de leerstoel sociale geschiedenis, waarbij Den Haag zich speciaal in de belangstelling mag gaan verheugen. Deze maand verscheen ook Lucassens nieuwste boek The immigrant threat bij de University of Illionois Press. In dat boek behandelt Lucassen immigratie aan de hand van diverse groepen 'nieuwkomers'. The immigrant threat bestaat uit twee delen: Old migrants en New migrants. In het eerste deel laat Lucassen de trek in Europa vóór 1940 zien (Ieren in Engeland, Polen in Duitsland en Italianen in Frankrijk). In deel 2 (1945 tot nu) komen onder meer de Turken in Duitsland en de Algerijnen in Frankrijk ter sprake. Met dit interessante boek geeft Lucassen meteen zijn visitekaartje af. 

 
The Immigrant Threat

Waarom is The immigrant threat een hoogstandje? Het is een stevig gefundeerd, maar toegankelijk geschreven boek over een actueel thema. Het boek is verder een poging tot synthese tussen geschiedenis en sociale wetenschappen. Lucassen laat met historische parallellen een patroon zien. L'histoire se répète . jamais, maar Lucassen wijst op de bijna autonome dynamiek van het assimilatieproces en de diverse uitkomsten daarvan. De overeenkomsten én de verschillen komen in de conclusie van zijn boek (te) beknopt, maar duidelijk aan bod. The immigrant threat is verplichte kost voor ieder die zich in de discussie over immigratie mengt.

Leo Lucassen: The immigrant threat: the integration of old and new migrants in Western Europe since 1850. Urbana and Chicago : University of Illinois Press, 2005. ISBN 0252072944. EUR 25

 

Huldeboek voor Anbeek

In september 2005 nam Ton Anbeek afscheid als Leids hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde. Daar hoort een boek bij, en dat kreeg de Amsterdamse krullebol: Land van lust en weelde: Italië, Nederland en de literatuur. Het leverde 25 bijdragen op, die even divers zijn als Anbeeks belangstelling. Het huldeboek bevat stukjes over Leopold in Italië, Venetië bij Pfeijffer, Boris Pasternak en zijn Italiaanse uitgever, Pinokkio, Faas Wilkes en Dante & Dirc Potter. De schrijvers zijn the usual suspects: Adriaan van Dis & Frits van Oostrom, René Appel & Anbeeks opvolger Jaap Goedegebuure & 20 anderen.

Meest Leidse stuk? Willem van den Berg over De Italiaansche Reise van drie Leidenaars.

Stuk met aardigste nieuwtje? Dongelmans' artikel over Giangiacomo Feltrinelli, Boris Pasternak en Nederland.

 
Het boek is van de schrijver

Dongelmans onthult dat de anticommunist R. van der Beek uit Den Haag een van de instigatoren was van de eerste Russische uitgave (door een Nederlandse uitgeverij!) van het boek Dr. Zhivago van Boris Pasternak.

Jacqueline Bel, Eep Francken & Peter van Zonneveld (red.): Land van lust en weelde : Italië, Nederland en de literatuur. SNL-reeks, nr. 13. Leiden, 2005. ISBN 9080727687. EUR 22,50

 

Leidse schouwburg: 300 jaar bonbondoos

In 1831 werden de Leidse studenten die naar België waren getrokken om onze afgescheiden zuiderburen mores te leren, bij terugkomst "toneelmatig" gehuldigd in de Leidse schouwburg. De reclameposter voor deze avond staat afgedrukt in het boek dat Cobi Bordewijk, Juliette Roding en Vic Veldheer schreven over de Leidse Schouwburg in de jaren 1705-2005. Dat geschiedenisboek is een echt bladerboek geworden: keurig chronologisch, uitputtend beschreven en geïllustreerd. Dapper genoeg wordt ook de periode 1969-2005 beschreven, waarbij zowel het Leidsch Studenten Cabaret (met Paul van Vliet en Floor Kist) als de affaire rond "rij 13" en directeur Frans Boelen uitgebreid beschreven worden. Voor Frans Boelen neem ik mijn petje af: hij was de man die eind jaren tachtig mensen als Randy Newman, Leo Ferré, Amalia Rodrigues, Astor Piazzola en vele anderen naar Leiden haalde. Boelen krijgt in het boek de eer die hem toekomt.

 
Wat geeft die Comedie toch een bemoeijing!
De Leidse Schouwburg 1705-2005 

Cobi Bordewijk, Juliette Roding & Vic Veldheer: Wat geeft die Comedie toch een bemoeijing! De Leidsche Schouwburg 1705-2005

 

Robert van Niel over Java

Van Niel (*1922) is een eminence grise op het gebied van Indonesische geschiedenis. Hij schreef eerder over moderne Indonesische elites en over het cultuursysteem op Java. Bij het Leidse CNWS verscheen zojuist: Java's Northeast Coast, 1740-1840. Van Niel gaat in op de Britse en Nederlandse invloed op het bestuur en de landbouwpolitiek in Noord-Oost Java. Hij laat daarbij uitgebreid zien hoe die politiek in die eeuw varieerde.

Weinig lijkt Van Niel te ontgaan: de prijs van de rijst op Java tussen 1818 en 1834 staat in zijn boek, net als de financiële opbrengsten van de VOC tussen 1640 en 1795 (met dank aan Leienaar Femme Gaastra), de invloed van de Chinese gemeenschap, de rol van de broers Van Hogendorp (die meer in het boek voorkomen dan de index ons wil doen geloven) en de opiumhandel. Op de begeleidende CD-rom zijn de bewijsstukken na te zien.

Java's Northeast Coast

Robert van Niel: Java's Northeast Coast 1740-1840 : a study in colonial encroachment and dominance. CNWS Publications, Leiden, 2005. ISBN 9057891115. EUR 40

 

17e eeuws Brazilië in Nederlandse archieven

"Piet Hein, Piet Hein, Piet Hein zijn naam is klein." Eén van Heins daden was een bravourestukje: het inpikken van de jaarlijkse vloot die vanuit Zuid-Amerika schatten naar de Spaanse troon wilde brengen. Met de opbrengst legde Piet Hein de basis voor de Nederlandse expedities ter verovering van het suikerrijke Noordoost Brazilië. Nederlands Brazilië moet in die tijd een soort minitoren van Babel zijn geweest. Lang heeft die Nederlandse aanwezigheid in Brazilië niet geduurd, maar er is genoeg van terecht gekomen in Nederlandse archieven. In een groot project met de Braziliaanse overheid wordt nu ook vanuit Leiden gepoogd alle archiefstukken makkelijk toegankelijk te maken. In het zojuist verschenen boek Brazilië in de Nederlandse archieven gebeurt dat door Marianne Wiesebron, Henk den Heijer, Raymond Buve en anderen. Het gaat hier om een tweetalige uitgave: 1 turf van 600 pagina's in het Nederlandse en hetzelfde boek in evenveel pagina's in het Portugees. Zowel geschikt als basisboek voor de Nederlandse als voor de Braziliaanse onderzoeker.

 
Brazilië in de Nederlandse archieven (1624-1654)

Brazilië in de Nederlandse archieven (1624-1654) / O Brasil em arquivos neerlandeses / Marianne L. Wiesebron (ed.). CNWS, Leiden, 2005. ISBN 9057891026 (NED) en 9057891034 (PORT). EUR 45 p.st.; set: EUR 75

 

Huygens via Ebben over Spanje

Nog een Huygens in deze Jos las Leids: Lodewijk, de broer van Christiaan. Minder getalenteerd, wat ruwer, maar niet minder charmant. Vader Constantijn was in 1660 ongeveer de machtigste ambtenaar in de Republiek. Hij stuurde in dat jaar een van zijn zoons naar de voormalige vijand op een soort snuffelmissie. Zoon Lodewijk ging op audiëntie bij de Spaanse koning en sprak verder veel hovelingen, diplomaten en kunstenaars. Het dagboek van Lodewijk Huygens was nooit eerder uitgegeven. Leidenaar Maurits Ebben gaf het dagboek geduldig uit, lichtte het toe en leidde het in.

Dankzij Lodewijk Huygens weten we meer over scheepsreizen naar Spanje, stierenvechters, de vigerende mode aan het Spaanse hof en over de architectuur van Spaanse paleizen. Verder ziet Huygens in Madrid toneel en volgt hij zelfs een college aan de Universiteit van Alcalá de Henares.

 
Lodewijck Huygens' Spaans journaal

M. Ebben (ed.): Lodewijck Huygens' Spaans journaal. Reis naar het hof van de koning van Spanje in het gevolg van het buitengewoon gezantschap van de Staten-Generaal (1660-1661). Uitgave van de Linschoten Vereeniging nr 103. Walburgpers, 2005. ISBN 9057303191. EUR 30

 

Leids boek over prehistorie verkoopsucces

Het lijkt een sprookje: een boek van 850 bladzijden (3 kilogram) over de prehistorie van Nederland, dat EUR 55 kost en binnen een half jaar een tweede druk beleeft. Toch is het echt waar. In Nederland in de prehistorie wordt 250.000 jaar Nederlandse geschiedenis samengevat door Leidenaren als Louwe Kooijmans, Fokkens, Van den Broeke en Van Gijn.

De auteurs doen dat slim: voor een groot publiek maar niet op de hurkjes, met gevoel voor detail maar zonder pietepeuterig te worden. "Rijk geïllustreerd" helpt natuurlijk ook om leken als ik bij de les te houden. Aangenaam is verder dat ontdekkingen van oude woonplaatsen als de IJsselmeerpolders en van oude kampplaatsen in Maastricht in een breder patroon worden geplaatst en van achtergrond voorzien. Daarmee zie je "Nederland" over 250.000 jaar langzaam maar zeer zeker veranderen.

 
Nederland in de prehistorie

Nederland in de prehistorie / Leendert P. Louwe Kooijmans (et al.). Amsterdam, Bert Bakker, 2005. ISBN 9035124847. EUR 55

 

Begraafplaats Rhijnhof voor alle gezindten

Wie in verschillende plaatsen ter wereld begraafplaatsen heeft gezien, weet dat niets zo bindt en onderscheidt als de dood. Toon mij uw begraafplaatsen en ik zeg hoe uw maatschappij in elkaar zit.

Organist Guus Theelen schreef een aardig boek over Rhijnhof. In Leiden werden rijke burgers tot ongeveer 1800 in de kerk begraven. Het volk kon, eenmaal dood, in Leiden op drie plaatsen terecht: bij molen De Valk, bij de Marepoort en bij de (huidige) Sterrepoort. Na 1800 kwamen er in Leiden begraafplaatsen bij de Groenesteeg (zie het uitgebreide boek dat hier twee jaar geleden over verscheen) en bij de Zijlpoort. Een eeuw later zaten die ook vol. In 1908 kocht de Hervormde Gemeente landgoed Rhijnhof bij de Haagsche Schouw, toen nog Oegstgeests grondgebied.

 
Rhijnhof

In 1966 pikte Leiden ook het gebied rond Rhijnhof in. De eerste katholiek werd in 1974 op Rhijnhof begraven; de eerste moslim nog eens 20 jaar later. Een crematorium kwam er -God zij dank- pas in 1991.

Guus Theelen: Rhijnhof, van buitenplaats tot begraafplaats. Leiden, 2005. EUR 20

 

Journaliste promoveert op boekverkoper

Op dinsdag 1 november 2005 promoveert journaliste Rietje van Vliet in Leiden op haar proefschrift over de gerenommeerde Leidse boekhandelaar Elie Luzac. Van Vliet kan goed schrijven. Daarom is het extra jammer dat ik haar proefschrift nog niet kon lezen. Niet getreurd: uit het persbericht schrijf ik het volgende over. Elie Luzac was nazaat van een familie van Franse vluchtelingen. Hij was schrijver, rechtsgeleerde en boekverkoper en berucht van Moskou tot Napels & van Berlijn tot Londen. Hij zocht de grenzen van de censuur en vond die regelmatig. Verboden boeken werden en worden goed verkocht. Luzac gaf onder meer het "materialistische" boek L'homme machine van de Franse arts la Mettrie uit. Een deel van Luzacs boeken ging in 1748 in vlammen op.

 
Elie Luzac (1721-1796)

Op dinsdagavond 8 november houdt Rietje van Vliet een lezing in de veilingzaal van boekhandel en veilinghuis Burgersdijk & Niermans (www.b-n.nl). Aanvang 20.00 uur; toegang gratis. De lezing is getiteld: Verboden boeken: de boekverkoper Elie Luzac en de grenzen van het toelaatbare.

Rietje van Vliet: Elie Luzac (1721-1796) : boekverkoper van de Verlichting. Uitgeverij Van Tilt, 2005. ISBN 9077503374. EUR 40

                                    
 
   
vorige pagina top pagina