Universiteit Leiden
  home   contact      
 
 
 
Archief
   

Archief > Forum 5/05 > Reportages

Reportage

"De journalist als exclusieve nieuwswinner is niet meer"

Hoofdredacteur NRC Handelsblad in Openingscollege PraktijkStudies

In New York werd onlangs een peperdure cursus marketing gegeven. Er stond een groot bord klaar met daar overheen een doek. De cursus was kort maar krachtig: de docent verwijderde het doek en zei: vergeet nooit wat er op dit bord stond. De docent verdween en de cursus was afgelopen. Wat er op het bord stond? Een verleidelijke vrouw met daaronder de tekst: 'Sex sells'. Met deze anekdote begon Folkert Jensma zijn openingscollege voor de Praktijkstudies Letteren. Jensma is Leidse alumnus, oud-Mareredacteur en tegenwoordig hoofdredacteur van NRC Handelsblad. Hij sprak over de veranderde verhoudingen tussen burger, journalist en media.

door Chantal Bonefaas

Folkert Jensma over de ontwikkeling binnen de journalistiek     
Folkert Jensma over de ontwikkeling binnen de journalistiek

Folkert Jensma wordt op een spectaculaire wijze aangekondigd. Prof. Dr. R.T. Griffiths laat op een beeldscherm in lettergrootte 300 de naam 'Folkert Jensma' voorbij gaan. De letters zijn felgekleurd, ze bewegen zelfs én er is opzwepende muziek op de achtergrond. Wat wil een spreker op het openingscollege van het Centrum Praktijkstudies Letteren nog meer? De zaal lacht luidruchtig, terwijl Jensma naar voren komt om voor het eerst in zijn leven college te geven aan universitaire studenten.

Jensma begint met de vraag: "Wil iedereen zijn mobieltje voor zich op tafel leggen. Waarom, dat hoort u later."

Zoek de feiten

Naar aanleiding van de anekdote over de managementcursus in New York, geeft Jensma de zaal een snelcursus journalistiek. Volgens hem zijn er slechts drie woorden die je als journalist hoeft te onthouden: 'Zoek de feiten'. Hij schrijft de drie woorden op het bord en laat de woorden voorlezen. Jensma geniet er duidelijk van om 'voor de klas' te staan. En hij schaamt zich er niet voor: "Heerlijk, college geven!". Maar zijn snelcursus is nog niet afgelopen, want voor 'hetzelfde tarief' laat hij de zaal ook nog even weten hoe je die feiten moet zoeken. Hij schrijft de woorden weer op het bord: 'Volg het geld'. Jensma laat een stilte vallen en zegt dan: "Zo, dat ben ik kwijt, u kunt aan de slag." De zaal lacht, een goed moment om op het serieuzere deel van de lezing over te gaan.

De journalist als enige nieuwswinner

Tijdens de lezing laat Jensma zien hoe de journalist zijn positie als exclusieve nieuwswinner heeft verloren door de komst van Internet. Burgers met een Internetverbinding zijn tegenwoordig ook nieuwswinners. Burgers kunnen alles achterhalen, niets blijft geheim. In 2002 werd de allereerste politicus ontslagen dankzij deze burgerresearch: Amerika raakte in opspraak toen op Internet racistische uitspraken gevonden werden van senator Trent Lott. Opvallend was dat de kranten er aanvankelijk niet over schreven. Totdat de Internetstorm opstak en ze aan een inhaalrace begonnen.

Foto's maken met een mobieltje

Niets is meer geheim, álles is openbaar. Probeerde de Chinese regering de SARS-uitbraak geheim te houden, een simpel sms'je verhinderde dit en het hek was van de dam.   

Maar niet alleen geschreven nieuws spuit naar buiten. Ook beeldend nieuws komt snel en makkelijk in de pers terecht. Door de komst van mobieltjes met camera bijvoorbeeld kan alles op ieder moment worden vastgelegd. Denk aan de beelden van de metroaanslagen in Londen. Terwijl Jensma dit vertelt wordt duidelijk waarom er op iedere tafel in de zaal braaf een mobieltje ligt. Jensma: "Aangezien de tekst op de site van uw instituut verschijnt, zou ik het leuk vinden als daar ook 200 foto's van de spreker bij komen. Even allemaal tegelijk en." Door de hele zaal klinkt het 'flits-geluid' van meer dan honderd mobieltjes. Bijna iedereen in de zaal heeft een foto gemaakt van een Nederlandse man die toevallig hoofdredacteur is en toevallig op donderdag 8 september een lezing geeft in Leiden. Een leuk grapje, maar er is meer: Jensma laat duidelijk zien welke gevolgen deze ontwikkelingen, zoals het cameramobieltje, hebben voor o.a. de journalistiek.

Slimme producenten maken gebruik van actieve burger

De zaal is weer wakker en Jensma praat nog een kwartier over hoe je als journalist of als winkelier gebruik kan maken van het Internet en de actieve rol die de burger daar vervuld. Hij geeft een goed voorbeeld van de I-pod van Apple. "Slimme gebruikers merkten op dat het ding niet alleen geluid kon afspelen, maar ook kon opnemen. Iets wat niet in de gebruikershandleiding stond, maar wél op Internet.  Dat soort kritisch consumentengedrag is nu schering en inslag. Daarom doen steeds meer bedrijven, maar ook kranten waaronder  NRC handelsblad, aan monitoring. Deels uit eigenbelang, om negatieve publiciteit te voorkomen, anderzijds communiceren ze met de gebruiker. Handig, want misschien word je er zelf beter van. Het mes snijdt aan twee kanten."

Hij besluit de lezing met de ontwikkeling binnen de eigen krant, om meer verantwoording af te leggen aan de lezer. Kennen andere kranten tegenwoordig de komst van een ombudsman, NRC Handelblad heeft gekozen voor de rubriek 'Kracht Achteraf', waarin een kritisch artikel wordt geschreven over de wijze waarop de eigen karnt een bepaalde kwestie heeft verslagen. Een tweede vernieuwing is 'De lezer vraagt, de krant antwoordt'. In deze rubriek geeft Jensma zelf tekst een uitleg aan kritische lezers. Soms tot verdriet van de eigen journalisten, die zich niet altijd 100 procent gedekt voelen door hun hoofdredacteur: hij geeft de klagers nog al eens gelijk dat er een journalistieke fout is gemaakt. Dan is zijn verhaal opeens afgelopen. Hij herhaalt nog even de hoofdpunten, kijkt de zaal in en dan lijkt Jensma genoeg te hebben van het lesgeven: "Ik heb jullie nu wel voldoende vermoeid, ik verheug me op vragen."

De gehele tekst van de lezing, De journalistiek gespiegeld, Het afleggen van verantwoording bij dagbladen van Folkert Jensma vindt u hier (PDF).

Foto's: Deborah Klaassen

                                    
 
   
vorige pagina top pagina