Terug naar de homepage van Universiteit Leiden Studieondersteuning

Studentenpsychologen

Aanpak examenvrees
Iedereen die een examen moet doen zal zich min of meer gespannen voelen en zal wel eens wat piekeren over dit examen. Maar als dit heel sterk is, dan kan er sprake zijn van examenvrees. Lichamelijke spanning heeft weinig invloed op presteren, maar gepieker kan dat wel hebben. Examenvrees hangt samen met gedachten en denkpatronen die een angstig gevoel veroorzaken. Dit gepieker gaat meestal over
  • het examen ('zeer moeilijk', 'zeer veel', 'veel te weinig tijd')
  • over jezelf ('ik kan het niet', 'ik raak geblokkeerd', 'ik vergeet het allemaal')
  • over de gevolgen van zakken ('het hele jaar mislukt', 'm'n studie gaat eraan', 'm'n ouders worden boos')
Deze gedachten en denkpatronen beïnvloeden de drie fasen van examen doen, namelijk de voorbereiding op het examen, het examen zelf en de evaluatie na afloop. In iedere fase kunnen in samenhang met examenvrees specifieke problemen optreden.
Fase 1. Voorbereiding op het examen
Angstig makende gedachten kunnen leiden tot uitstel van studeren en tot oppervlakkig met te weinig aandacht verwerken van de leerstof. De achtergrond hiervan is dat iemand die sterk het gevoel heeft dat iets niet gaat lukken, zich niet meer durft te wagen aan de (studie)taak. Mensen verminderen in zo'n situatie hun inzet en doen iets maar half of helemaal niet. Het lukt toch niet, dus waarom zou je je nog inspannen. Soms levert dat zelfs een soort zelfbeschermend excuus op: 'als ik meer had gestudeerd, dan had ik het best kunnen halen'.
Het betekent dat studenten met examenvrees soms niet optimaal zijn voorbereid op het examen. Besef dat wat je verder ook denkt en voelt, een goede voorbereiding de beste garantie is voor een goede resultaat. Vul de studievragenlijst Smart in voor een overzicht van jouw sterke en zwakke punten.
Nodig is een goede aanpak en een goede organisatie van de studie:
Goede aanpak van de studiestof
Studeer actief, dat wil zeggen: maak onderscheid tussen hoofd­ en bijzaken en toets jezelf of je de stof begrijpt (vragen stellen, oude examens, enz). Durf dit aan. Ga steeds kritisch na hoe je er voor staat, dan kan je op tijd zwakke plekken aanvullen en vertrouwen in jezelf opbouwen.
Studeer ook strategisch hetgeen inhoudt dat je de voorbereiding afstemt op de eisen van het komende examen. Probeer niet 'alles' te weten, want dat kan niet en het is ook niet nodig. Het gaat erom dat op het examen blijkt dat je genoeg weet. Studenten die goed zijn in examens zijn 'gevoelig' voor de eisen van het examen. Docenten, het studiemateriaal, oude examens en medestudenten leveren veel aanwijzingen over wat echt belangrijk is.
Besef dat je niet hulpeloos bent overgeleverd aan het 'examenmonster', maar dat je veel controle over de situatie hebt. Zakken voor een examen is vaak het gevolg van passief en ongericht studeren.
Met de Checklist voorbereiden tentamens kan je controleren of jij je goed voorbereid. Lees ook het korte Studeren voor Dummies (en voor serieuze studenten)
Hoe beoordeel je jouw aanpak van de studiestof? zwak matig goed
Noteer hieronder sterke en zwakke punten

Goede organisatie van de studie
Doe aan time management: verdeel de tijd tussen studieactiviteiten en vrije tijd. Maak een schriftelijk werkplan, want uitstellen van 'angstige activiteiten' gaat gemakkelijk. Plan wat reservetijd, want soms gaat het wat trager dan je zelf zou willen en met reservetijd hoef je jezelf niet druk te maken.
Zowel te veel als te weinig tijd aan een examen besteden is niet goed. Als je te veel tijd nodig hebt, dan durf je waarschijnlijk geen onderscheid te maken tussen hoofd- en bijzaken.
Ga geregeld na of je dit plan ook uitvoert. Op deze manier optimaliseer jij jouw voorbereiding en bouw je vertrouwen in jezelf op. Ga niet tot het allerlaatste moment door met leren, maar stop de avond voor het tentamen. Probeer je een beetje te ontspannen.
Op de website van Studieondersteuning is veel te vinden over een goede organisatie van de studie. Kijk bijvoorbeeld eens bij de tips voor eerstejaars studenten.
Hoe beoordeel je jouw organisatie van de studie? zwak matig goed
Noteer hieronder sterke en zwakke punten

Fase 2. Afleggen van het examen
Misschien is wel de moeilijkste opgave om op het examen zelf je aandacht te houden bij het examen (taakgericht bezig zijn) en niet weg te drijven in gepieker (en op je eigen persoon gericht te zijn). Het gaat dus om hanteren van eventuele hinderlijke negatieve gedachten en denkpatronen en doen waarvoor je was gekomen, namelijk het examen zo goed mogelijk maken! (meer informatie over omgaan met piekeren )
Een ijzersterke examenvaardigheid helpt daarbij. Belangrijke punten zijn:
  • Weet hoe je het beste multiple choice-examens, open vragen en mondelinge examens kunt afleggen (meer informatie over tentamenvaardigheid ). Examenvaardigheid vergroot de kans dat je, ondanks examenvrees, het examen haalt in hoge mate.
  • Verdeel de tijd op het examen en pauzeer af en toe om even uit te rusten. Durf dit aan, want het voorkomt dat je gaat jachten.
  • Lees de vragen zorgvuldig en geef volledige antwoorden. Angst brengt studenten ertoe om het examen maar af te raffelen, want dan is het maar voorbij.
  • Als je op het examen 'geblokkerd' raakt ga dan verder met iets anders of pauzeer even. Blokkeren / black out is niet meer dan dat kennis tijdelijk niet toegankelijk is. Hoe harder je dan zoekt, des te moeilijker wordt het. (meer informatie over omgaan met blokkades ).
  • Zakken voor examens is vaak het gevolg van alle aandacht geven aan hinderlijke gedachten, slordig lezen en onvolledig beantwoorden van vragen.
Hoe beoordeel je jouw aanpak van het examen? zwak matig goed
Noteer hieronder sterke en zwakke punten

Fase 3. Evaluatie van de voorbereiding en het examen zelf
Zeker als je bent gezakt is het nodig te evalueren, maar dat kan dan juist erg vervelend zijn. Zo snel mogelijk vergeten lijkt dan vaak de beste oplossing. Nodig is:
Onderzoek wat op het examen zelf niet goed ging. Analyseer jouw aanpak en organisatie van de studie en jouw manier van examen afleggen. Ga naar de nabespreking en stel daar vragen. Bespreek het examen met een medestudent, mentor, tutor, docent, enz.
Wat is jouw evaluatie van het examen? zwak matig goed
Noteer hieronder sterke en zwakke punten

Gebruik deze informatie om de volgende keer optimaal het examen voor te bereiden en af te leggen. Succes!
Studentenpsychologen - Universiteit Leiden